(Fot. nadesłane.)
Jeszcze po II wojnie światowej stał w Gałdowie. Później go zdemontowano i z czasem pamięć o nim się zatarła. Poszukiwania sprzed kilku lat nic nie dały. Na pamiątkowy głaz z 1921 roku natrafiono dopiero teraz, podczas prac ziemnych przy budowie kanalizacji w tej miejscowości w gminie Iława.
Do odnalezienia kamienia przyczynili się Krzysztof Kujawski i jego żona Bożena Kujawska ze Stowarzyszenia Historyczno-Badawczego „Pogranicze”. To z ich relacji wiadomo, że głaz przetrwał wojnę i jeszcze po jej zakończeniu stał we wsi. Dziś małżonkowie chcą ustawić go na placu w centrum Gałdowa, w pobliżu miejsca, w którym prawdopodobnie stał przed laty.
Na głazie zachowały się daty 1821–1921
Na odnalezionym kamieniu wciąż widać wyryte daty 1821–1921. Pełną treść niemieckiej inskrypcji można odczytać z rysunku dawnego pomnika. Widnieje na nim nazwa Goldau, czyli dawne Gałdowo, a napis upamiętniał stulecie istnienia wolnej gminy chłopskiej.
Pierwsza z dat odnosi się do reformy, po której miejscowi gospodarze zostali zwolnieni z pańszczyzny i poddaństwa. Nadal płacili czynsz właścicielowi majątku, ale mogli nabywać ziemię. Część zaczęła budować zagrody przy nowo nabytych polach, poza zwartą zabudową wsi. Sto lat później mieszkańcy uczcili tę zmianę, odsłaniając głaz na trawiastym placu w środku Gałdowa.
Dawne Gałdowo miało dwie gospody i pocztę w prywatnym domu
Nazwa Goldau pojawia się w dokumencie lokacyjnym z 1312 roku. W dawnym opisie miejscowości tłumaczono ją jako „Złote Błonia”, nawiązując do żyznych łąk nad Osą.
Według danych przytoczonych w dawnym opisie miejscowości przed końcem II wojny światowej Gałdowo liczyło 571 mieszkańców w 122 gospodarstwach domowych. We wsi działały dwie gospody – jedna ze sklepem, druga z dużą salą. Były też kuźnia, warsztat kołodziejski i mleczarnia. Zanim w 1907 roku powstała miejscowa mleczarnia, gospodarze odstawiali mleko do Kisielic.
Filia poczty mieściła się w domu Waltera Fischera, a przesyłki przewożono samochodem dwa razy dziennie. Wieś miała też nocnego stróża. Był nim Adolf Diesing, który za dnia pracował jako krawiec, a do tego pełnił funkcję dzwonnika i doręczał pocztę.
W 1929 roku wieś doczekała się nowej szkoły z dwiema dużymi salami, kuchnią do nauki gotowania i mieszkaniami dla nauczycieli. Wśród pomocy szkolnych były radio i projektory. W tym samym budynku działała również szkoła zawodowa dla młodzieży, która ukończyła szkołę powszechną.
Dwa kamienie, dwa jubileusze
W centrum Gałdowa stoi już kamień z tablicą poświęconą dawnym i obecnym mieszkańcom. Odsłonięto go 15 września 2012 roku, podczas obchodów 700-lecia wsi. Jeśli plan „Pogranicza” się powiedzie, na jednym placu będzie można zobaczyć pamiątki po dwóch jubileuszach, które mieszkańcy obchodzili w odstępie 91 lat.












1Komentarze
Portal infoilawa.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe lub naruszające prawo będą usuwane. Zapraszamy zainteresowanych do merytorycznej dyskusji na powyższy temat.
A reszta napisu tak w całości zatarta? Dziwne.