Dla każdego miłośnika historii Iławy i okolic związki Stefana Żeromskiego z miastem to wątek szczególny. W 1920 roku, w dramatycznych okolicznościach plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu, pisarz osobiście przemierzył te tereny, angażując swój autorytet w sprawę polską. Wokół jego ówczesnej wizyty przez lata narosło jednak wiele mitów, półprawd i domysłów, z którymi znawcy jego biografii mierzą się do dziś. Nadchodząca konferencja będzie doskonałą okazją, by wiele z nich wyjaśnić.

Gościem honorowym konferencji będzie prof. dr hab. Katarzyna Sobolewska, badaczka biografii, języka i recepcji dzieł Stefana Żeromskiego. Prelegentka na co dzień jest profesorem w Instytucie Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk oraz pełni zaszczytną funkcję prezeski Stowarzyszenia imienia Stefana Żeromskiego. W swoim wystąpieniu „Dlaczego tak trudno dziś czytać Żeromskiego – i dlaczego warto?” prof. Sobolewska spróbuje przekonać słuchaczy, że pisarz wciąż ma nam dziś coś ważnego do powiedzenia.

W dalszej części spotkania Dariusz Paczkowski, przewodnik po Warmii i Mazurach, w prelekcji "Historia, twórcy i tajemnice iławskiego pomnika Stefana Żeromskiego" zabierze słuchaczy za kulisy wydarzeń z połowy lat 60. XX wieku. Odsłoni nazwiska i losy artystów odpowiedzialnych za budowę pomnika pisarza w Iławie, opowie o technicznych oraz politycznych realiach tamtej epoki, a także przywoła zapomniane fakty i anegdoty, które przez dekady obrosły wokół kamiennego wizerunku Żeromskiego. Będzie to okazja, by spojrzeć na iławski pomnik jako na świadka pasji i uporu ludzi, którzy w 1966 roku doprowadzili do jego odsłonięcia.

Z kolei Michał Młotek, który dokładnie prześledził podróż Żeromskiego po Warmii, Mazurach i Powiślu, w wystąpieniu „Misja plebiscytowa. Kulisy wizyty Stefana Żeromskiego w Iławie” cofnie zegar o ponad sto lat, przenosząc uczestników w sam środek gorącego lata 1920 roku. Prelegent odtworzy realia tamtych niebezpiecznych dni: odsłoni szczegóły pobytu pisarza w ówczesnej Deutsch Eylau, zrekonstruuje trasę jego podróży, wskaże ludzi, z którymi się spotykał, i przypomni, z jak wielkim osobistym ryzykiem wiązała się wtedy jawna działalność propolska na tych terenach.

Konferencja będzie również doskonałą okazją do spojrzenia w przeszłość samej szkoły. Ważnym punktem programu będzie wystąpienie nauczyciela historii Krzysztofa Tomaszewskiego „Więcej niż dyrektor”, będące wspomnieniem o Stanisławie Hertlu – legendarnym pedagogu, którego pasja i zaangażowanie w rozwój iławskiego liceum wykraczały daleko poza zwykłe urzędowe obowiązki. To właśnie z jego inicjatywy ówczesnemu Liceum Ogólnokształcącemu w Iławie nadano imię Stefana Żeromskiego.

Prawdziwą gratką dla pasjonatów literatury i historii będzie towarzysząca konferencji wystawa. W szkolnych murach wyeksponowane zostaną oryginalne, międzywojenne wydania dzieł Stefana Żeromskiego oraz publikacje z epoki poświęcone jego barwnemu życiu i recepcji twórczości. To rzadka okazja, by obcować z materialnym świadectwem dwudziestolecia międzywojennego – książkami, które kształtowały wyobraźnię ówczesnych pokoleń.

• Konferencja naukowa, która odbędzie się 23 października w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego w Iławie, jest owocem współpracy szkoły, warszawskiego Stowarzyszenia imienia Stefana Żeromskiego, Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, Internetowego Muzeum Iławy oraz twórców cyklu spacerów "Historia jednej ulicy" i radnych miejskich - Dariusza Paczkowskiego i Michała Młotka.
• Wydarzenie odbędzie się w piątek, 23 października, o godzinie 11:00 w małej sali gimnastycznej Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego w Iławie przy ul. Sienkiewicza 1. Wstęp jest otwarty dla wszystkich mieszkańców, pasjonatów historii i literatury oraz sympatyków szkoły.